പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകൾ: ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ മാറ്റിമറിക്കുമോ ഈ പുതിയ മാറ്റം?

പ്ലാസ്റ്റിക് കറൻസികൾ ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ മാറ്റിമറിക്കുമോ?

🔗 Share Article

മനുഷ്യരാശിയുടെ വളർച്ചയുടെയും പുരോഗതിയുടെയും ചരിത്രത്തിൽ നാണയവ്യവസ്ഥയ്ക്ക് (Monetary System) വലിയ സ്ഥാനമുണ്ട്. ബാർട്ടർ സമ്പ്രദായത്തിൽ (സാധനങ്ങൾക്ക് പകരം സാധനങ്ങൾ കൈമാറുന്ന രീതി) തുടങ്ങി, പിന്നീട് ലോഹ നാണയങ്ങളിലേക്കും അവിടെനിന്ന് കടലാസ് നോട്ടുകളിലേക്കും വഴിമാറിയ നാണയവ്യവസ്ഥ ഇന്ന് പ്ലാസ്റ്റിക് കറൻസികളിലും (Plastic Currency) ഡിജിറ്റൽ കറൻസികളിലും എത്തിനിൽക്കുന്നു.

ആഗോള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് കറൻസികൾ അഥവാ പോളിമർ നോട്ടുകൾ (Polymer Banknotes) വലിയൊരു മാറ്റമാണ് കൊണ്ടുവന്നത്. ഇന്ത്യയെപ്പോലുള്ള വികസ്വര രാജ്യങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക പശ്ചാത്തലത്തിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകൾക്കുള്ള പ്രസക്തി, ഗുണങ്ങൾ, ദോഷങ്ങൾ, വെല്ലുവിളികൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് വിശദമായി പരിശോധിക്കാം.

എന്താണ് പ്ലാസ്റ്റിക് കറൻസി അഥവാ പോളിമർ നോട്ട്?

പരമ്പരാഗതമായി നോട്ടുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നത് പരുത്തിയും ലിനനും ചേർന്നുള്ള പ്രത്യേകതരം കടലാസുകൾ ഉപയോഗിച്ചാണ്. എന്നാൽ ഇതിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, പോളിമർ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിക്കുന്ന കറൻസികളെയാണ് പ്ലാസ്റ്റിക് കറൻസി എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ‘ബയാക്സിയലി ഓറിയന്റഡ് പോളിപ്രൊപ്പിലീൻ’ (Biaxially Oriented Polypropylene – BOPP) എന്ന പ്രത്യേകതരം പ്ലാസ്റ്റിക് വസ്തു ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇവ നിർമ്മിക്കുന്നത്. സാധാരണ നോട്ടുകളെ അപേക്ഷിച്ച് ഇവയ്ക്ക് മിനുസവും ഉറപ്പും കൂടുതലായിരിക്കും. മാത്രമല്ല, ഒട്ടനവധി സുരക്ഷാ സവിശേഷതകൾ ഉൾപ്പെടുത്താൻ കഴിയുന്ന തരത്തിലാണ് പോളിമർ നോട്ടുകളുടെ രൂപകല്പന.

ചരിത്രവും ആഗോള വ്യാപനവും

ലോകത്താദ്യമായി പ്ലാസ്റ്റിക് കറൻസി എന്ന ആശയം പ്രാവർത്തികമാക്കിയത് ഓസ്‌ട്രേലിയയാണ്. റിസർവ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഓസ്‌ട്രേലിയയും കോമൺവെൽത്ത് സയന്റിഫിക് ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ റിസർച്ച് ഓർഗനൈസേഷനും (CSIRO) സംയുക്തമായി നടത്തിയ ഗവേഷണങ്ങളുടെ ഫലമായാണ് പോളിമർ നോട്ടുകൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തത്. 1988-ൽ ഓസ്‌ട്രേലിയൻ സെറ്റിൽമെന്റിന്റെ ഇരുനൂറാം വാർഷികത്തോട് അനുബന്ധിച്ചാണ് ആദ്യത്തെ പോളിമർ നോട്ട് പുറത്തിറക്കിയത്.

ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ വിജയത്തിന് ശേഷം കാനഡ, ന്യൂസിലാൻഡ്, റൊമാനിയ, വിയറ്റ്നാം, ബ്രിട്ടൻ (UK) തുടങ്ങി അമ്പതിലധികം രാജ്യങ്ങൾ പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകളിലേക്ക് ഭാഗികമായോ പൂർണ്ണമായോ മാറി. കടലാസ് നോട്ടുകൾ പിൻവലിച്ച് പൂർണ്ണമായും പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകളിലേക്ക് മാറിയ രാജ്യങ്ങളുടെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ ഇത് വലിയ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

പ്ലാസ്റ്റിക് കറൻസിയുടെ പ്രധാന ഗുണങ്ങൾ

ലോകമെമ്പാടുമുള്ള കേന്ദ്ര ബാങ്കുകൾ പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകളിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെടാൻ പ്രധാനമായും നാല് കാരണങ്ങളാണുള്ളത്:

1. ദീർഘായുസ്സും ഈടുനിൽപ്പും (Durability): സാധാരണ കടലാസ് നോട്ടുകൾ പെട്ടെന്ന് കീറിപ്പോകാനും കേടുപാടുകൾ സംഭവിക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്. എന്നാൽ പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകൾ കടലാസ് നോട്ടുകളേക്കാൾ 2.5 മുതൽ 4 ഇരട്ടി വരെ കൂടുതൽ കാലം ഈടുനിൽക്കും. വെള്ളം വീണാലും നനഞ്ഞാലും ഇവയ്ക്ക് കേടുപാടുകൾ സംഭവിക്കില്ല. മടക്കാനോ ചുരുട്ടാനോ ശ്രമിച്ചാലും ഇവ പെട്ടെന്ന് പഴയ രൂപത്തിലേക്ക് തന്നെ തിരിച്ചെത്തും. അതുകൊണ്ടുതന്നെ നോട്ടുകൾ മാറ്റി അച്ചടിക്കുന്നതിനായി കേന്ദ്ര ബാങ്കുകൾക്ക് വരുന്ന ഭീമമായ ചിലവ് വലിയൊരളവ് വരെ കുറയ്ക്കാൻ ഇതിലൂടെ സാധിക്കും.

2. ഉയർന്ന സുരക്ഷയും കള്ളനോട്ടുകൾ തടയാനുള്ള കഴിവും (Security Against Counterfeiting): കടലാസ് നോട്ടുകളെ അപേക്ഷിച്ച് പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകളിൽ സുരക്ഷാ ക്രമീകരണങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്താൻ വളരെ എളുപ്പമാണ്. നോട്ടിലെ സുതാര്യമായ ഭാഗം (Transparent window), ഹോളോഗ്രാമുകൾ, മെറ്റാലിക് പ്രിന്റിംഗ് തുടങ്ങിയ സവിശേഷതകൾ വ്യാജമായി നിർമ്മിക്കുക എന്നത് ഏറെക്കുറെ അസാധ്യമാണ്. കള്ളനോട്ടുകൾ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ കാർന്നുതിന്നുന്ന ഇന്നത്തെ കാലത്ത് ഇതിനൊരു മികച്ച പരിഹാരമാണ് പോളിമർ നോട്ടുകൾ.

3. ശുചിത്വം (Hygiene and Cleanliness): കൈകളിൽ നിന്ന് കൈകളിലേക്ക് മാറുന്ന നോട്ടുകളിലൂടെ വലിയ തോതിൽ രോഗാണുക്കൾ പകരാൻ സാധ്യതയുണ്ട് എന്ന് പഠനങ്ങൾ തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. കടലാസ് നോട്ടുകൾ വിയർപ്പും അഴുക്കും എളുപ്പത്തിൽ വലിച്ചെടുക്കും. എന്നാൽ പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകൾ അഴുക്കോ വെള്ളമോ വലിച്ചെടുക്കാത്തതിനാൽ അവ എപ്പോഴും വൃത്തിയുള്ളതായി നിലനിൽക്കും. ആവശ്യമെങ്കിൽ ഈ നോട്ടുകൾ കഴുകി വൃത്തിയാക്കാൻ പോലും സാധിക്കും.

4. പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദം (Environmentally Friendly): പ്ലാസ്റ്റിക് എന്ന വാക്ക് കേൾക്കുമ്പോൾ ഇത് പരിസ്ഥിതിക്ക് ദോഷകരമാണെന്ന ചിന്ത സ്വാഭാവികമായും ഉണ്ടാകാം. എന്നാൽ കറൻസിയുടെ കാര്യത്തിൽ ഇത് നേരെ തിരിച്ചാണ്. പോളിമർ നോട്ടുകളുടെ നിർമ്മാണത്തിന് കടലാസ് നോട്ടുകളേക്കാൾ കുറഞ്ഞ ഊർജ്ജം മാത്രമേ ആവശ്യമുള്ളൂ. മാത്രമല്ല, ഉപയോഗശൂന്യമാകുന്ന പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകൾ പൂർണ്ണമായും പുനരുപയോഗിക്കാൻ (Recycle) സാധിക്കും. ഇവ ഉരുക്കി മറ്റ് പ്ലാസ്റ്റിക് ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ രാജ്യങ്ങൾ ഈ സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിക്കുന്നു.

പ്ലാസ്റ്റിക് കറൻസിയുടെ പോരായ്മകൾ

ഏതൊരു സാങ്കേതികവിദ്യയെയും പോലെ പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകൾക്കും ചില ന്യൂനതകളുണ്ട്:

• ഉയർന്ന പ്രാരംഭ നിർമ്മാണ ചിലവ്: പോളിമർ നോട്ടുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രാരംഭ ചിലവ് കടലാസ് നോട്ടുകളേക്കാൾ വളരെ കൂടുതലാണ്. പുതിയ പ്രിന്റിംഗ് യന്ത്രങ്ങൾ, നൂതന സാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവ ഇതിനായി ആവശ്യമാണ്.
• എടിഎം മെഷീനുകളിലെ മാറ്റം: എടിഎം (ATM) മെഷീനുകൾ കാലാനുസൃതമായി കടലാസ് നോട്ടുകൾ വിതരണം ചെയ്യാൻ രൂപകല്പന ചെയ്തിട്ടുള്ളവയാണ്. പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകൾക്ക് ഭാരവും ഘർഷണവും വ്യത്യസ്തമായതിനാൽ രാജ്യത്തെ മുഴുവൻ എടിഎം മെഷീനുകളിലും വലിയ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തേണ്ടി വരും. ഇത് ഭീമമായ ചിലവ് വരുത്തിവെക്കുന്ന ഒന്നാണ്.
• ഉപയോഗിക്കാനുള്ള ബുദ്ധിമുട്ട്: തുടക്കത്തിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകൾ ഉപയോഗിക്കാൻ ആളുകൾക്ക് അല്പം ബുദ്ധിമുട്ട് അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. നോട്ടുകൾ തമ്മിൽ ഒട്ടിപ്പിടിക്കാനുള്ള സാധ്യതയുള്ളതിനാൽ എണ്ണുമ്പോൾ പിഴവുകൾ സംഭവിക്കാം. കൂടാതെ കടലാസ് നോട്ടുകൾ പോലെ എളുപ്പത്തിൽ മടക്കി പോക്കറ്റിൽ വെക്കാനും ഇവ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
• നിറം മങ്ങാനുള്ള സാധ്യത: ദീർഘകാല ഉപയോഗത്തിന് ശേഷം പോളിമർ നോട്ടുകളിലെ മഷിയും അക്ഷരങ്ങളും മങ്ങാൻ സാധ്യതയുണ്ട് എന്ന് ചില രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള റിപ്പോർട്ടുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ഇന്ത്യൻ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് കറൻസി: ആവശ്യകതയും പരീക്ഷണങ്ങളും

ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥകളിലൊന്നായ ഇന്ത്യയിൽ, കറൻസി നോട്ടുകൾക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഡിജിറ്റൽ ഇടപാടുകൾ വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, രാജ്യത്തെ ഭൂരിഭാഗം ജനങ്ങളും ഇപ്പോഴും ദൈനംദിന ആവശ്യങ്ങൾക്കായി പണത്തെ തന്നെയാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഇന്ത്യയിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് കറൻസിയുടെ പ്രസക്തി വളരെ വലുതാണ്.

ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ നേരിടുന്ന പ്രധാന വെല്ലുവിളികൾ:

1. കള്ളനോട്ടുകളുടെ ഭീഷണി: ഇന്ത്യ നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ സാമ്പത്തിക വെല്ലുവിളികളിൽ ഒന്നാണ് കള്ളനോട്ടുകൾ (Fake Indian Currency Notes – FICN). അയൽരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നും മറ്റും വൻതോതിൽ കള്ളനോട്ടുകൾ ഇന്ത്യൻ വിപണിയിലേക്ക് ഒഴുകുന്നുണ്ട്. ഇത് പണപ്പെരുപ്പത്തിനും സാമ്പത്തിക അസ്ഥിരതയ്ക്കും കാരണമാകുന്നു. പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ ഈ പ്രശ്നത്തിന് ഒരു വലിയ പരിഹാരം കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കും.
2. നോട്ടുകൾ പെട്ടെന്ന് നശിച്ചുപോകുന്നത്: ഇന്ത്യയിലെ കാലാവസ്ഥയും ജനങ്ങളുടെ പണമുപയോഗിക്കുന്ന രീതിയും കാരണം കടലാസ് നോട്ടുകൾ വേഗത്തിൽ നശിച്ചുപോകുന്നു. അഴുക്കുപുരണ്ടതും കീറിയതുമായ നോട്ടുകൾ മാറ്റി പുതിയവ അച്ചടിക്കാൻ റിസർവ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യയ്ക്ക് (RBI) പ്രതിവർഷം കോടിക്കണക്കിന് രൂപയാണ് ചിലവാകുന്നത്. പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകൾക്ക് ഈടുനിൽപ്പ് കൂടുതലായതിനാൽ ഈ ഭീമമായ ചിലവ് ലാഭിക്കാൻ സർക്കാരിന് കഴിയും.

റിസർവ് ബാങ്കിന്റെ പരീക്ഷണങ്ങൾ:

ഇന്ത്യയിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് കറൻസി അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് റിസർവ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ ദീർഘകാലമായി പഠനങ്ങൾ നടത്തുന്നുണ്ട്. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി 2014-ൽ ഒരു പൈലറ്റ് പ്രോജക്റ്റിന് RBI രൂപം നൽകിയിരുന്നു. 10 രൂപയുടെ 100 കോടി പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകൾ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിൽ പുറത്തിറക്കാനായിരുന്നു പദ്ധതി. ഇന്ത്യയിലെ വ്യത്യസ്ത കാലാവസ്ഥാ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഈ നോട്ടുകൾ എത്രത്തോളം ഫലപ്രദമാണെന്ന് പരിശോധിക്കാൻ രാജ്യത്തെ അഞ്ച് പ്രധാന നഗരങ്ങളെയാണ് തിരഞ്ഞെടുത്തത്.

1. കൊച്ചി (Kochi): ഉയർന്ന ഈർപ്പമുള്ള (Humid) തീരദേശ കാലാവസ്ഥ.
2. മൈസൂർ (Mysore): മിതമായ കാലാവസ്ഥ.
3. ജയ്പൂർ (Jaipur): വരണ്ടതും ചൂടുള്ളതുമായ കാലാവസ്ഥ.
4. ഷിംല (Shimla): അതിശൈത്യമുള്ള കാലാവസ്ഥ.
5. ഭുവനേശ്വർ (Bhubaneswar): ഉയർന്ന താപനിലയും മഴയുമുള്ള പ്രദേശം.

ഈ നഗരങ്ങളിലെ വ്യത്യസ്ത കാലാവസ്ഥകളിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകളുടെ നിറം, ഈടുനിൽപ്പ്, സുരക്ഷാ ക്രമീകരണങ്ങൾ എന്നിവ എങ്ങനെ പ്രതികരിക്കുന്നു എന്ന് ശാസ്ത്രീയമായി പഠിക്കാനായിരുന്നു റിസർവ് ബാങ്ക് ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ വിവിധ സാങ്കേതിക, ഭരണപരമായ കാരണങ്ങളാൽ ഈ പദ്ധതി പൂർണ്ണമായി നടപ്പിലാക്കാൻ റിസർവ് ബാങ്കിന് സാധിച്ചില്ല.

ഇന്ത്യയിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകൾ നടപ്പിലാക്കുന്നതിലെ വെല്ലുവിളികൾ

ഇന്ത്യയെപ്പോലൊരു വലിയ രാജ്യത്ത് പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിന് പിന്നിൽ ഒട്ടേറെ വെല്ലുവിളികളുണ്ട്:

• വൈവിധ്യമാർന്ന കാലാവസ്ഥ: മേൽപ്പറഞ്ഞതുപോലെ, അതിശൈത്യമുള്ള കശ്മീർ മുതൽ അതികഠിനമായ ചൂടുള്ള രാജസ്ഥാൻ വരെ നീണ്ടുകിടക്കുന്ന രാജ്യമാണ് ഇന്ത്യ. പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകൾ ഈ രണ്ട് চরম കാലാവസ്ഥകളെയും ഒരുപോലെ അതിജീവിക്കേണ്ടതുണ്ട്. പോളിമർ നോട്ടുകൾക്ക് അമിതമായ ചൂടിൽ രൂപമാറ്റം സംഭവിക്കാനുള്ള ചെറിയ സാധ്യതകളുണ്ട്.
• ബോധവൽക്കരണത്തിന്റെ കുറവ്: ഗ്രാമീണ മേഖലകളിൽ പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകളും മാറ്റങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളാൻ ജനങ്ങൾക്ക് സമയം വേണ്ടിവരും. പുതിയൊരു നോട്ട് വരുമ്പോൾ അത് കള്ളനോട്ടാണോ എന്ന് ജനങ്ങൾ സംശയിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. വലിയ തോതിലുള്ള ബോധവൽക്കരണ പരിപാടികൾ ഇതിനായി സർക്കാരിന് നടത്തേണ്ടി വരും.
• എടിഎം കാലിബ്രേഷൻ ചിലവുകൾ: 2016-ലെ നോട്ട് നിരോധന സമയത്ത് പുതിയ നോട്ടുകൾ എടിഎമ്മുകളിൽ ഉൾക്കൊള്ളിക്കാൻ ഇന്ത്യ നേരിട്ട പ്രതിസന്ധി നാം കണ്ടതാണ്. രാജ്യത്തെ ലക്ഷക്കണക്കിന് എടിഎമ്മുകൾ പൂർണ്ണമായും പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകൾക്ക് അനുയോജ്യമാംവിധം മാറ്റിയെടുക്കുക എന്നത് സാമ്പത്തികമായും സാങ്കേതികമായും വലിയൊരു വെല്ലുവിളിയാണ്.
• സ്വഭാവ രീതികൾ: ഇന്ത്യക്കാർ പണം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന രീതി വ്യത്യസ്തമാണ്. നോട്ടുകൾ പലതായി മടക്കി വെക്കുന്നതും, പിൻ കുത്തുന്നതുമായ ശീലങ്ങൾ പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകളുടെ കാര്യത്തിൽ പ്രായോഗികമാകില്ല.

ഡിജിറ്റൽ ഇന്ത്യയും പ്ലാസ്റ്റിക് കറൻസിയുടെ ഭാവിയും

ഇന്ത്യയിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് കറൻസി പദ്ധതി വൈകാനുള്ള മറ്റൊരു പ്രധാന കാരണം സാങ്കേതികവിദ്യയിലുണ്ടായ കുതിച്ചുചാട്ടമാണ്. ഡിജിറ്റൽ ഇടപാടുകളുടെ കാര്യത്തിൽ ലോകത്തിന് തന്നെ മാതൃകയാണ് ഇന്നത്തെ ഇന്ത്യ. യൂണിഫൈഡ് പേയ്മെന്റ്സ് ഇന്റർഫേസ് (UPI) വന്നതോടെ കാഷ് ലെസ്സ് (Cashless) എക്കോണമി എന്ന ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് ഇന്ത്യ അതിവേഗം നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ചായക്കടകൾ മുതൽ വൻകിട മാളുകൾ വരെ ഇന്ന് ഗൂഗിൾ പേ, ഫോൺ പേ, പേടിഎം തുടങ്ങിയ യുപിഐ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലൂടെയുള്ള പണമിടപാടുകൾ സ്വീകരിക്കുന്നു.

യുപിഐയുടെ അതിവേഗത്തിലുള്ള വളർച്ച ഭൗതിക കറൻസിയുടെ (Physical currency) ഉപയോഗം വലിയ തോതിൽ കുറച്ചു. കൂടാതെ, റിസർവ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ അടുത്തിടെ അവതരിപ്പിച്ച ‘സെൻട്രൽ ബാങ്ക് ഡിജിറ്റൽ കറൻസി’ (CBDC അഥവാ e-Rupee) കൂടി വന്നതോടെ കടലാസ് നോട്ടുകൾ അച്ചടിക്കുന്നതിന് പകരമായി ഡിജിറ്റൽ നോട്ടുകൾ ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുമെന്നായി. കള്ളനോട്ടുകൾ തടയാനും, സുതാര്യത ഉറപ്പാക്കാനും, അച്ചടി ചിലവുകൾ കുറയ്ക്കാനും ഡിജിറ്റൽ കറൻസികൾ കൂടുതൽ ഫലപ്രദമാണ്.

ഈയൊരു സാഹചര്യത്തിൽ, ആയിരക്കണക്കിന് കോടി രൂപ ചിലവാക്കി കടലാസ് നോട്ടുകൾക്ക് പകരം പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകൾ അച്ചടിക്കുന്നത് സാമ്പത്തികമായി എത്രത്തോളം ലാഭകരമാണ് എന്ന ചിന്ത കേന്ദ്ര സർക്കാരിനും റിസർവ് ബാങ്കിനുമുണ്ട്. അതുകൊണ്ടാണ് പ്ലാസ്റ്റിക് കറൻസി എന്ന ആശയത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ഇന്ന് ഡിജിറ്റൽ കറൻസികൾക്ക് നൽകുന്നത്.

പ്ലാസ്റ്റിക് കറൻസി അഥവാ പോളിമർ നോട്ടുകൾ കടലാസ് നോട്ടുകൾക്ക് മികച്ചൊരു പകരക്കാരനാണെന്നതിൽ തർക്കമില്ല. കൂടുതൽ സുരക്ഷ, ദീർഘായുസ്സ്, ശുചിത്വം, പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദം എന്നീ ഗുണങ്ങൾ ഇതിനെ മികച്ചൊരു നാണയ വ്യവസ്ഥയാക്കുന്നു. ബ്രിട്ടൻ, ഓസ്‌ട്രേലിയ പോലുള്ള രാജ്യങ്ങൾ ഇതിന്റെ ഗുണഫലങ്ങൾ അനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയുമാണ്.

എന്നാൽ ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം നിലവിലെ സാഹചര്യം വ്യത്യസ്തമാണ്. ഒരു വശത്ത് കള്ളനോട്ടുകളുടെ ഭീഷണിയും ഉയർന്ന അച്ചടി ചിലവുകളും പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകളുടെ ആവശ്യകത ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുമ്പോൾ, മറുവശത്ത് യുപിഐയുടെയും ഡിജിറ്റൽ രൂപയുടെയും (e-Rupee) അഭൂതപൂർവ്വമായ വളർച്ച ഭൗതിക കറൻസികളുടെ പ്രസക്തി തന്നെ കുറച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഡിജിറ്റൽ ഇടപാടുകളിലേക്കുള്ള മാറ്റം സുരക്ഷിതവും സുതാര്യവുമായ ഒരു സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് കൂടുതൽ കരുത്തുപകരുന്നു. എങ്കിലും സമ്പൂർണ്ണമായും ഒരു കാഷ്‌ലെസ്‌ സമൂഹമായി മാറാൻ ഇനിയും വർഷങ്ങളെടുക്കുമെന്നതിനാൽ, ഭാവിയിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് കറൻസികൾ ഇന്ത്യയിൽ യാഥാർത്ഥ്യമാകാനുള്ള സാധ്യതകൾ തള്ളിക്കളയാനാവില്ല. ജനസാന്ദ്രതയും ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വൈവിധ്യവുമുള്ള ഇന്ത്യയിൽ, ഡിജിറ്റൽ കറൻസികളും പരിഷ്കരിച്ച ഭൗതിക കറൻസികളും (പ്ലാസ്റ്റിക് നോട്ടുകൾ പോലെ) ചേർന്നുള്ള ഒരു സമ്മിശ്ര നാണയവ്യവസ്ഥയായിരിക്കും ഒരുപക്ഷേ ഭാവിയിൽ ഏറ്റവും മികച്ച ഫലം നൽകുക.