ഹൂതികളും സൗദിയും തമ്മിൽ അടിസ്ഥാന പ്രശ്നമെന്താണ്?

ഹൂതികളും സൗദിയും തമ്മിൽ അടിസ്ഥാന പ്രശ്നമെന്താണ്?

🔗 Share Article

യെമനിലെ ഹൂതി വിമതരും (Yemeni Houthis) സൗദി അറേബ്യയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം ആധുനിക മധ്യപൂർവേഷ്യൻ (Middle East) ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണവും വിനാശകരവുമായ രാഷ്ട്രീയ, സൈനിക, നയതന്ത്ര പ്രശ്നങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഒരു ദശാബ്ദത്തിലേറെയായി തുടരുന്ന ഈ പോരാട്ടം കേവലം രണ്ട് രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി തർക്കമോ അല്ലെങ്കിൽ യെമനിലെ ഒരു ആഭ്യന്തര പ്രശ്നമോ മാത്രമല്ല; മറിച്ച്, സുന്നി ഇസ്ലാമിക രാഷ്ട്രമായ സൗദി അറേബ്യയും ഷിയാ ഇസ്ലാമിക രാഷ്ട്രമായ ഇറാനും തമ്മിലുള്ള പ്രാദേശിക മേധാവിത്വത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള പരോക്ഷ യുദ്ധത്തിന്റെ (Proxy War) ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്.

ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മാനുഷിക ദുരന്തങ്ങളിലൊന്നിന് കാരണമായ ഈ യുദ്ധം, പ്രാദേശിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെയും ആഗോള എണ്ണ വിതരണത്തെയും ചെങ്കടൽ (Red Sea) വഴിയുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര വ്യാപാരത്തെയും വലിയ തോതിൽ ബാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചരിത്രപരമായ കാരണങ്ങൾ, മതപരമായ അന്തരങ്ങൾ, ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ തന്ത്രപ്രധാനത, അധികാര വടംവലികൾ തുടങ്ങി ഈ പ്രശ്നത്തിന് പിന്നിലുള്ള എല്ലാ വശങ്ങളും വിശദമായി താഴെ പരിശോധിക്കാം.

ഹൂതികൾ ആരാണ്? ചരിത്രപരവും മതപരവുമായ പശ്ചാത്തലം

ഹൂതികൾ (ഔദ്യോഗികമായി ‘അൻസാർ അള്ളാ’ – Ansar Allah എന്ന് സ്വയം വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന സംഘം) യെമനിലെ വടക്കൻ പ്രവിശ്യയായ സാദ (Sa’dah) കേന്ദ്രീകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ-സായുധ പ്രസ്ഥാനമാണ്. ഇസ്ലാം മതത്തിലെ ഷിയാ വിഭാഗത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗമായ സെയ്ദി (Zaydi) വിശ്വാസികളാണ് ഇവർ. യെമനിലെ ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 35 ശതമാനത്തോളം വരും സെയ്ദികൾ.

ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി യെമന്റെ വടക്കൻ പ്രദേശങ്ങൾ ഭരിച്ചിരുന്നത് സെയ്ദി ഇമാമുകളായിരുന്നു (മുതവക്കിലൈറ്റ് രാജവംശം). എന്നാൽ 1962-ലെ വിപ്ലവത്തെത്തുടർന്ന് യെമനിൽ റിപ്പബ്ലിക് സ്ഥാപിതമാവുകയും സെയ്ദികളുടെ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനം വലിയ തോതിൽ നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് വടക്കൻ യെമൻ സാമ്പത്തികമായും രാഷ്ട്രീയമായും വലിയ തോതിൽ പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു. 1990-കളിൽ സെയ്ദി യുവാക്കൾക്കിടയിൽ സാംസ്കാരികവും മതപരവുമായ നവോത്ഥാനം ലക്ഷ്യമിട്ട് ഹുസൈൻ ബദറുദ്ദീൻ അൽ-ഹൂതിയുടെ (Hussein Badreddin al-Houthi) നേതൃത്വത്തിൽ ‘ബിലീവിങ് യൂത്ത്’ (Believing Youth) എന്ന പേരിൽ ഒരു സംഘടന രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു.

യെമനിലെ അന്നത്തെ പ്രസിഡന്റായിരുന്ന അലി അബ്ദുള്ള സാലിഹിന്റെ (Ali Abdullah Saleh) അമേരിക്കൻ, സൗദി അനുകൂല നിലപാടുകളെ ഇവർ ശക്തമായി എതിർത്തു. സൗദി അറേബ്യയിലെ വഹാബി/സലഫി ആശയങ്ങൾ യെമനിലേക്ക് അതിർത്തി കടന്നുവരുന്നതും തങ്ങളുടെ സെയ്ദി വിശ്വാസങ്ങൾക്ക് ഭീഷണിയാകുന്നതും ഹൂതികളെ അസ്വസ്ഥരാക്കി. 2003-ൽ ഇറാഖിലെ അമേരിക്കൻ അധിനിവേശത്തെത്തുടർന്ന് ഹൂതികൾ അമേരിക്കയ്ക്കും ഇസ്രായേലിനുമെതിരെ പരസ്യമായി മുദ്രാവാക്യം വിളിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇത് സാലിഹ് സർക്കാരുമായുള്ള നേരിട്ടുള്ള ഏറ്റുമുട്ടലിലേക്ക് നയിച്ചു. 2004-ൽ ഹുസൈൻ അൽ-ഹൂതിയെ യെമൻ സൈന്യം വധിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം സഹോദരനായ അബ്ദുൽ മാലിക് അൽ-ഹൂതി പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ നേതൃത്വം ഏറ്റെടുക്കുകയും, ഈ സംഘത്തിന് ‘ഹൂതികൾ’ എന്ന പേര് ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു.

സാദ യുദ്ധങ്ങളും സൗദിയുമായുള്ള ആദ്യ പോരാട്ടങ്ങളും (2004-2010)

2004 മുതൽ 2010 വരെ യെമൻ സർക്കാരും ഹൂതികളും തമ്മിൽ ആറ് തവണ വലിയ യുദ്ധങ്ങൾ നടന്നു. ഇവയെ ‘സാദ യുദ്ധങ്ങൾ’ എന്നാണ് ചരിത്രത്തിൽ വിളിക്കുന്നത്. പർവ്വതനിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട സാദ പ്രവിശ്യയിൽ ഗറില്ലാ യുദ്ധമുറകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഹൂതികൾ യെമൻ സൈന്യത്തിന് വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾ വരുത്തി. 2009-ൽ ഹൂതികൾ സൗദി അറേബ്യൻ അതിർത്തി കടന്ന് ചില ആക്രമണങ്ങൾ നടത്തിയതോടെ സൗദി അറേബ്യ നേരിട്ട് യുദ്ധത്തിൽ ഇടപെട്ടു. ‘ഓപ്പറേഷൻ സ്കോർച്ച്ഡ് എർത്ത്’ (Operation Scorched Earth) എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ട ഈ യുദ്ധത്തിൽ സൗദി സൈന്യം ഹൂതികൾക്കെതിരെ ബോംബാക്രമണം നടത്തി. ഇതാണ് സൗദി അറേബ്യയും ഹൂതികളും തമ്മിലുള്ള പ്രത്യക്ഷമായ ശത്രുതയുടെ ആദ്യത്തെ പ്രധാന അദ്ധ്യായം. തങ്ങളുടെ തെക്കൻ അതിർത്തിയിൽ ഒരു സായുധ ഷിയാ സംഘം വളർന്നുവരുന്നത് തങ്ങളുടെ ദേശീയ സുരക്ഷയ്ക്ക് ഭീഷണിയാണെന്ന് സൗദി അറേബ്യ അന്നേ തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നു.

അറബ് വസന്തവും 2014-ലെ സന പിടിച്ചെടുക്കലും

2011-ൽ ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ വീശിയടിച്ച ‘അറബ് വസന്തം’ (Arab Spring) യെമനിലും വലിയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. 33 വർഷമായി അധികാരത്തിലിരുന്ന അലി അബ്ദുള്ള സാലിഹിനെതിരെ ലക്ഷക്കണക്കിന് ജനങ്ങൾ തെരുവിലിറങ്ങി. ഹൂതികളും ഈ പ്രക്ഷോഭത്തിൽ സജീവമായി പങ്കെടുത്തു. ഗൾഫ് സഹകരണ കൗൺസിലിന്റെ (GCC)യും സൗദി അറേബ്യയുടെയും മധ്യസ്ഥതയിൽ സാലിഹിന് പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം രാജിവെക്കേണ്ടി വന്നു. പകരം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഡെപ്യൂട്ടി ആയിരുന്ന അബ്ദുറബ്ബു മൻസൂർ ഹാദി (Abdrabbuh Mansur Hadi) പുതിയ പ്രസിഡന്റായി അധികാരമേറ്റു.

പുതിയ ഭരണഘടന തയ്യാറാക്കുന്നതിനായി രാജ്യത്ത് ‘നാഷണൽ ഡയലോഗ് കോൺഫറൻസ്’ (National Dialogue Conference) നടന്നെങ്കിലും അത് സമ്പൂർണ്ണമായി പരാജയപ്പെട്ടു. യെമനെ ആറ് ഫെഡറൽ പ്രവിശ്യകളായി വിഭജിക്കാനുള്ള ഗവൺമെന്റിന്റെ തീരുമാനത്തെ ഹൂതികൾ ശക്തമായി എതിർത്തു. ഈ വിഭജനം തങ്ങളുടെ സ്വാധീന മേഖലയായ വടക്കൻ പ്രദേശങ്ങളെ സാമ്പത്തികമായി ഒറ്റപ്പെടുത്തുമെന്നും കടൽത്തീരങ്ങളില്ലാത്ത, പ്രകൃതി വിഭവങ്ങളില്ലാത്ത ഒരു പ്രവിശ്യയായി തങ്ങളെ മാറ്റുമെന്നും അവർ ഭയന്നു. ഇതിനുപുറമെ ഇന്ധന സബ്സിഡികൾ സർക്കാർ എടുത്തുകളഞ്ഞത് സാധാരണ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ വലിയ പ്രതിഷേധത്തിന് കാരണമായി.

ഈ രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരത കൃത്യമായി മുതലെടുത്ത ഹൂതികൾ, തങ്ങളെ വർഷങ്ങളോളം വേട്ടയാടിയ പഴയ ശത്രുവായ അലി അബ്ദുള്ള സാലിഹുമായി രഹസ്യ സഖ്യമുണ്ടാക്കി. സാലിഹിനോട് കൂറുപുലർത്തുന്ന സൈനിക വിഭാഗങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെ 2014 സെപ്റ്റംബറിൽ ഹൂതികൾ യെമന്റെ തലസ്ഥാനമായ സന (Sanaa) യാതൊരു വലിയ ചെറുത്തുനിൽപ്പുമില്ലാതെ പിടിച്ചെടുത്തു. ഇത് യെമനിലെ ആഭ്യന്തര യുദ്ധത്തിന് ഔദ്യോഗികമായി തുടക്കം കുറിച്ചു. സന പിടിച്ചെടുത്ത ശേഷം അവർ തെക്കോട്ട് മുന്നേറുകയും 2015-ൽ തെക്കൻ തുറമുഖ നഗരമായ ഏദൻ (Aden) പിടിച്ചെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ പ്രസിഡന്റ് ഹാദി രാജ്യത്ത് നിന്ന് സൗദി അറേബ്യയിലേക്ക് പലായനം ചെയ്തു.

2015-ലെ സൗദി അറേബ്യയുടെ സൈനിക ഇടപെടൽ: ‘ഓപ്പറേഷൻ ഡിസീസിവ് സ്റ്റോം’

തങ്ങളുടെ തൊട്ടയൽപക്കത്ത് ഇറാൻ പിന്തുണയുള്ള ഒരു ഷിയാ സായുധ സംഘം രാജ്യത്തിന്റെ അധികാരം പൂർണ്ണമായി പിടിച്ചെടുക്കുന്നത് സൗദി അറേബ്യയ്ക്ക് ചിന്തിക്കാൻ പോലും കഴിയാത്ത കാര്യമായിരുന്നു. തങ്ങളുടെ ആയിരക്കണക്കിന് കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ള തെക്കൻ അതിർത്തിയിലെ സുരക്ഷയ്ക്കും, ആഗോള എണ്ണ വിതരണ പാതയായ ബാബ് എൽ-മണ്ടേബ് കടലിടുക്കിന്റെ (Bab al-Mandab Strait) നിയന്ത്രണത്തിനും ഇത് വലിയ ഭീഷണിയാകുമെന്ന് സൗദി കണക്കുകൂട്ടി.

ഇതിനെത്തുടർന്ന്, 2015 മാർച്ച് 26-ന് സൗദി അറേബ്യയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ യുഎഇ (UAE), ഈജിപ്ത്, സുഡാൻ, ബഹ്‌റൈൻ, കുവൈറ്റ് തുടങ്ങിയ സുന്നി അറബ് രാജ്യങ്ങളുടെ ഒരു വലിയ സഖ്യം രൂപീകരിക്കുകയും ഹൂതികൾക്കെതിരെ ശക്തമായ സൈനിക നടപടി ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. അമേരിക്ക, ബ്രിട്ടൻ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങൾ ഇതിന് ലോജിസ്റ്റിക്കൽ പിന്തുണയും രഹസ്യാന്വേഷണ വിവരങ്ങളും നൽകി സഹായിച്ചു. ‘ഓപ്പറേഷൻ ഡിസീസിവ് സ്റ്റോം’ (Operation Decisive Storm) എന്ന് പേരിട്ട ഈ സൈനിക നീക്കത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം ഹൂതികളെ സനയിൽ നിന്ന് തുരത്തുകയും, അന്താരാഷ്ട്ര അംഗീകാരമുള്ള ഹാദി സർക്കാരിനെ വീണ്ടും അധികാരത്തിലേറ്റുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു.

ഏതാനും ആഴ്ചകൾക്കുള്ളിൽ യുദ്ധം അവസാനിക്കുമെന്നും ഹൂതികൾ കീഴടങ്ങുമെന്നുമാണ് സൗദി അറേബ്യ കരുതിയത്. എന്നാൽ ഹൂതികളുടെ പർവ്വത പ്രദേശങ്ങളിലെ ഗറില്ലാ യുദ്ധ പരിചയവും, സാലിഹ് അനുകൂല സൈന്യത്തിന്റെ പിന്തുണയും യുദ്ധം അനന്തമായി നീളാൻ കാരണമായി. സൗദി സഖ്യസേന യെമനിൽ വ്യാപകമായ വ്യോമാക്രമണങ്ങൾ നടത്തുകയും കർശനമായ വ്യോമ-നാവിക ഉപരോധം (Blockade) ഏർപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.

സാലിഹിന്റെ വധവും ഹൂതികളുടെ പൂർണ്ണ നിയന്ത്രണവും (2017)

ഹൂതികളും മുൻ പ്രസിഡന്റ് അലി അബ്ദുള്ള സാലിഹും തമ്മിലുള്ള സഖ്യം കേവലം സൗകര്യാർത്ഥം ഉണ്ടാക്കിയ ഒന്നായിരുന്നു. 2017 അവസാനത്തോടെ ഈ സഖ്യത്തിൽ വിള്ളലുകൾ വീണു. സൗദി അറേബ്യയുമായി സമാധാന ചർച്ചകൾക്ക് തയ്യാറാണെന്ന് സാലിഹ് പരസ്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ, അദ്ദേഹത്തെ രാജ്യദ്രോഹിയായി പ്രഖ്യാപിച്ച ഹൂതികൾ 2017 ഡിസംബർ 4-ന് സാലിഹിനെ വധിച്ചു. ഇതോടെ വടക്കൻ യെമന്റെയും സനയുടെയും പൂർണ്ണവും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടാനാവാത്തതുമായ നിയന്ത്രണം ഹൂതികളുടെ കൈകളിൽ മാത്രമായി.

ഇറാനും സൗദിയും തമ്മിലുള്ള പരോക്ഷ യുദ്ധം (Proxy War)

യെമൻ യുദ്ധം കേവലം യെമന്റെ ആഭ്യന്തര പ്രശ്നം മാത്രമല്ല; മറിച്ച് മധ്യപൂർവേഷ്യയിലെ പ്രധാന ശക്തികളായ സുന്നി ഭൂരിപക്ഷമുള്ള സൗദി അറേബ്യയും ഷിയാ ഭൂരിപക്ഷമുള്ള ഇറാനും തമ്മിലുള്ള പ്രാദേശിക ആധിപത്യ പോരാട്ടത്തിന്റെ പ്രധാന വേദിയാണ്. ഇറാന്റെ ‘ആക്സിസ് ഓഫ് റെസിസ്റ്റൻസ്’ (Axis of Resistance) എന്ന സഖ്യത്തിലെ പ്രധാന കണ്ണിയാണ് ഇന്ന് ഹൂതികൾ.

ഇറാൻ ഹൂതികൾക്ക് സാമ്പത്തികവും സൈനികവുമായ വലിയ സഹായങ്ങൾ നൽകുന്നുണ്ടെന്ന് ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയും അമേരിക്കയും സൗദിയും ആവർത്തിച്ചു വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇറാനിലെ ഇസ്ലാമിക് റെവല്യൂഷണറി ഗാർഡ് കോർപ്സിന്റെ (IRGC) ക്വദ്സ് ഫോഴ്സും, ലെബനനിലെ ഹിസ്ബുള്ളയും (Hezbollah) ഹൂതികൾക്ക് സൈനിക പരിശീലനം, ഡ്രോൺ സാങ്കേതികവിദ്യ, ബാലിസ്റ്റിക് മിസൈലുകൾ എന്നിവ നൽകി സഹായിക്കുന്നു. ഖുദ്സ് (Quds) മിസൈലുകൾ, സംമദ് (Samad) ഡ്രോണുകൾ തുടങ്ങി അത്യാധുനിക ആയുധങ്ങൾ ഘടകങ്ങളായി യെമനിൽ എത്തിക്കുകയും അവിടെ വെച്ച് സംയോജിപ്പിക്കുകയുമാണ് ചെയ്യുന്നത്.

ഇറാനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഹൂതികളെ ഉപയോഗിച്ച് തങ്ങളുടെ ചിരകാല ശത്രുവായ സൗദി അറേബ്യയെ ഒരു നീണ്ട യുദ്ധത്തിൽ തളച്ചിടുന്നത് വലിയ സാമ്പത്തിക ചെലവില്ലാതെ തന്നെ സൗദിയെ ദുർബലപ്പെടുത്താനുള്ള ഒരു മികച്ച തന്ത്രമാണ്. സൗദി അറേബ്യ തങ്ങളുടെ അതിർത്തിയിൽ ഒരു ‘പുതിയ ഹിസ്ബുള്ള’ രൂപപ്പെടുന്നത് തടയാനാണ് കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ യുദ്ധത്തിനായി ചിലവാക്കുന്നത്.

സൗദിക്കെതിരായ ഹൂതികളുടെ ആക്രമണങ്ങൾ

യുദ്ധം പുരോഗമിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച്, ഹൂതികൾ പ്രതിരോധത്തിൽ നിന്ന് ആക്രമണത്തിലേക്ക് മാറി. സൗദി അറേബ്യയുടെ അതിർത്തി പ്രവിശ്യകളായ നജ്റാൻ (Najran), ജിസാൻ (Jizan), അസീർ (Asir) എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് ഹൂതികൾ നിരന്തരം മിസൈൽ ആക്രമണങ്ങളും അതിർത്തി കടന്നുള്ള സൈനിക നീക്കങ്ങളും നടത്തി. ഇത് സൗദിയുടെ അതിർത്തി ഗ്രാമങ്ങളിലെ ജനജീവിതം പൂർണ്ണമായും ദുസ്സഹമാക്കി.

എന്നാൽ ഈ യുദ്ധത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വഴിത്തിരിവുകളിലൊന്ന് 2019 സെപ്റ്റംബർ 14-ന് നടന്നു. സൗദി അറേബ്യയുടെ കിഴക്കൻ പ്രവിശ്യയിലുള്ള സൗദി അരാംകോയുടെ (Saudi Aramco) ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ എണ്ണ സംസ്കരണ ശാലകളായ അബ്ഖൈഖ് (Abqaiq), ഖുറൈസ് (Khurais) എന്നിവിടങ്ങളിൽ വൻ ഡ്രോൺ-മിസൈൽ ആക്രമണം ഉണ്ടായി. ഇതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ഹൂതികൾ ഏറ്റെടുത്തു. ഈ ആക്രമണം മൂലം ആഗോള എണ്ണ ഉൽപാദനത്തിന്റെ 5% (പ്രതിദിനം 5.7 ദശലക്ഷം ബാരൽ) ഒറ്റയടിക്ക് നിർത്തേണ്ടി വന്നു. തങ്ങളുടെ എണ്ണ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ ഹൂതികൾക്ക് എത്രത്തോളം അപകടത്തിലാക്കാൻ കഴിയും എന്ന് ഇത് സൗദിയെ ബോധ്യപ്പെടുത്തി. തുടർന്നും സൗദിയുടെ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളങ്ങൾ, സൈനിക താവളങ്ങൾ, ജിദ്ദയിലെ എണ്ണ സംഭരണ കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവ ലക്ഷ്യമാക്കി ഹൂതികളുടെ ബാലിസ്റ്റിക് മിസൈൽ ആക്രമണങ്ങൾ തുടർന്നു.

യെമനിലെ മാനുഷിക ദുരന്തം

സൗദി-ഹൂതി സംഘർഷത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഇരകൾ യെമനിലെ സാധാരണ ജനങ്ങളാണ്. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം ഈ യുദ്ധം മൂന്ന് ലക്ഷത്തിലധികം ആളുകളുടെ ജീവനെടുത്തു. ഇതിൽ നേരിട്ടുള്ള ബോംബാക്രമണങ്ങളേക്കാൾ, പട്ടിണിയും രോഗങ്ങളുമാണ് കൂടുതൽ ആളുകളെ കൊന്നൊടുക്കിയത്. സൗദി സഖ്യസേന ഏർപ്പെടുത്തിയ വ്യോമ-നാവിക ഉപരോധം യെമനിലേക്ക് ഭക്ഷണവും മരുന്നും ഇന്ധനവും എത്തുന്നതിന് കടുത്ത നിയന്ത്രണങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.

രാജ്യത്തെ 80 ശതമാനത്തിലധികം ജനങ്ങൾക്കും (ഏകദേശം 24 ദശലക്ഷം ആളുകൾ) അന്താരാഷ്ട്ര മാനുഷിക സഹായം ആവശ്യമുള്ള അവസ്ഥ വന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കോളറ (Cholera) വ്യാപനത്തിന് യെമൻ സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. ആശുപത്രികൾ, കുടിവെള്ള വിതരണ സംവിധാനങ്ങൾ, സ്കൂളുകൾ തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ സഖ്യസേനയുടെ ബോംബാക്രമണങ്ങളിൽ വലിയ തോതിൽ തകർക്കപ്പെട്ടു. കുട്ടികൾക്കിടയിലെ പോഷകാഹാരക്കുറവ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ഭയാനകമായ നിലയിലെത്തി. ഈ മാനുഷിക ദുരന്തം സൗദി അറേബ്യയ്ക്ക് മേൽ അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ വലിയ സമ്മർദ്ദം സൃഷ്ടിച്ചു. പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങൾ സൗദിക്കുള്ള ആയുധ വില്പന നിർത്തിവെക്കാൻ വരെ തയ്യാറായി.

തന്ത്രം മാറ്റുന്ന സൗദി അറേബ്യയും സമാധാന ശ്രമങ്ങളും (2019-2022)

യുദ്ധം അഞ്ച് വർഷം പിന്നിട്ടതോടെ, കേവലം സൈനിക ശക്തിയിലൂടെ മാത്രം ഹൂതികളെ പരാജയപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ലെന്നും, ഹൂതികൾ യെമനിലെ ഒരു യാഥാർത്ഥ്യമാണെന്നും സൗദി അറേബ്യ മനസ്സിലാക്കി. യുഎഇ തങ്ങളുടെ സൈന്യത്തെ യെമനിൽ നിന്ന് വലിയൊരു പരിധി വരെ പിൻവലിച്ചതോടെ സൗദി ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഏറെക്കുറെ ഒറ്റപ്പെട്ടു.

മാത്രമല്ല, സൗദി കിരീടാവകാശി മുഹമ്മദ് ബിൻ സൽമാന്റെ (Mohammed bin Salman – MBS) രാജ്യത്തിന്റെ ഭാവി മാറ്റിയെഴുതുന്ന സാമ്പത്തിക പദ്ധതിയായ ‘വിഷൻ 2030’ (Vision 2030) വിജയകരമാകണമെങ്കിൽ രാജ്യത്ത് സമ്പൂർണ്ണ സമാധാനവും സുരക്ഷയും അനിവാര്യമായിരുന്നു. വിദേശ നിക്ഷേപകരെ ആകർഷിക്കാനും ലക്ഷക്കണക്കിന് കോടി ഡോളറിന്റെ മെഗാ പ്രോജക്ടുകൾ (ഉദാഹരണത്തിന്: നിയോം – NEOM നഗരം) പൂർത്തിയാക്കാനും, സൗദി നഗരങ്ങൾക്ക് നേരെ മിസൈലുകൾ പതിക്കുന്ന സാഹചര്യം എന്നെന്നേക്കുമായി ഒഴിവാക്കണമായിരുന്നു.

2022 ഏപ്രിൽ 2-ന് ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ (UN) മധ്യസ്ഥതയിൽ സൗദി സഖ്യസേനയും ഹൂതികളും തമ്മിൽ രാജ്യവ്യാപകമായ ഒരു ഔദ്യോഗിക വെടിനിർത്തൽ (Truce) കരാറിൽ ഒപ്പുവെച്ചു. ഇത് യുദ്ധത്തിലെ ഒരു വലിയ വഴിത്തിരിവായിരുന്നു. വെടിനിർത്തൽ പ്രകാരം സൗദി അറേബ്യ യെമനിലെ വ്യോമാക്രമണങ്ങൾ അവസാനിപ്പിച്ചു, ഹൂതികൾ സൗദിക്ക് നേരെയുള്ള അതിർത്തി കടന്നുള്ള മിസൈൽ ആക്രമണങ്ങളും നിർത്തി. ഹുദൈദ (Hodeidah) തുറമുഖം വഴിയുള്ള ഇന്ധന കപ്പലുകൾക്ക് അനുമതി നൽകുകയും, സന വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് വാണിജ്യ വിമാനങ്ങൾ പറക്കാൻ അനുവദിക്കുകയും ചെയ്തു. ആറ് മാസത്തിന് ശേഷം ഈ ഔദ്യോഗിക വെടിനിർത്തൽ കാലാവധി അവസാനിച്ചെങ്കിലും, വലിയ തോതിലുള്ള യുദ്ധത്തിലേക്ക് ഇരുവിഭാഗവും മടങ്ങിപ്പോയില്ല.

2023-ലെ സൗദി-ഇറാൻ നയതന്ത്ര കരാറും നേരിട്ടുള്ള ചർച്ചകളും

2023 മാർച്ചിൽ ചൈനയുടെ മധ്യസ്ഥതയിൽ സൗദി അറേബ്യയും ഇറാനും തമ്മിൽ തങ്ങളുടെ നയതന്ത്ര ബന്ധം പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ഒപ്പുവെച്ച ചരിത്രപരമായ കരാർ യെമൻ പ്രശ്നത്തിലും വലിയ പ്രതീക്ഷകൾ നൽകി. ഇറാൻ ഹൂതികൾക്കുള്ള ആയുധ വിതരണം കുറയ്ക്കുമെന്നും, അതിലൂടെ യെമനിൽ അന്തിമ സമാധാനം കൊണ്ടുവരാനാകുമെന്നും സൗദി കണക്കുകൂട്ടി.

2023 ഏപ്രിലിൽ, സമാധാന ചർച്ചകൾക്കായി സൗദി അറേബ്യയുടെയും ഒമാന്റെയും സംയുക്ത പ്രതിനിധി സംഘം ഹൂതികളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള സനയിൽ സന്ദർശനം നടത്തി. തുടർന്ന് 2023 സെപ്റ്റംബറിൽ ഹൂതികളുടെ ഒരു ഉന്നതതല പ്രതിനിധി സംഘം റിയാദ് സന്ദർശിക്കുകയും സൗദി പ്രതിരോധ മന്ത്രി ഖാലിദ് ബിൻ സൽമാനുമായി ചർച്ച നടത്തുകയും ചെയ്തു. ഗവൺമെന്റ് ജീവനക്കാർക്ക് കുടിശ്ശികയുള്ള ശമ്പളം നൽകുക (സൗദി പണം ഉപയോഗിച്ച്), വിമാനത്താവളങ്ങൾക്കും തുറമുഖങ്ങൾക്കുമുള്ള ഉപരോധം പൂർണ്ണമായും പിൻവലിക്കുക, വിദേശ സൈന്യം യെമനിൽ നിന്ന് പിന്മാറുക, യുദ്ധ നഷ്ടപരിഹാരം നൽകുക എന്നിവയായിരുന്നു ഹൂതികളുടെ പ്രധാന ആവശ്യങ്ങൾ. യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് മാന്യമായ ഒരു പിന്മാറ്റം (Exit Strategy) ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന സൗദി അറേബ്യ ഇതിൽ പല കാര്യങ്ങളിലും വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യാൻ തയ്യാറായിരുന്നു.

ചെങ്കടൽ പ്രതിസന്ധിയും നിലവിലെ അവസ്ഥയും (2023-2026)

എല്ലാം ശുഭകരമായി അവസാനിക്കുമെന്ന് കരുതിയ സമയത്താണ് 2023 ഒക്ടോബറിൽ ഇസ്രായേലും ഹമാസും തമ്മിൽ ഗാസ യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. പലസ്തീനികൾക്ക് പൂർണ്ണ പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ച് ഹൂതികൾ ഇസ്രായേലിലേക്ക് ബാലിസ്റ്റിക് മിസൈലുകൾ അയക്കുകയും, ചെങ്കടലിലൂടെയും (Red Sea) ബാബ് എൽ-മണ്ടേബ് കടലിടുക്കിലൂടെയും പോകുന്ന ഇസ്രായേൽ ബന്ധമുള്ളതും പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുടെതുമായ വാണിജ്യ കപ്പലുകൾക്ക് നേരെ നിരന്തരം ആക്രമണം തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഇത് ആഗോള വ്യാപാര പാതകളെ പൂർണ്ണമായും സ്തംഭിപ്പിച്ചു.

ഹൂതികളെ നേരിടാൻ അമേരിക്കയും ബ്രിട്ടനും ചേർന്ന് നാവിക സഖ്യം രൂപീകരിക്കുകയും 2024-ൽ യെമനിലെ ഹൂതി സൈനിക കേന്ദ്രങ്ങളിൽ വ്യാപകമായി ബോംബാക്രമണം നടത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഈ ഘട്ടത്തിൽ സൗദി അറേബ്യ സ്വീകരിച്ച നിലപാട് തികച്ചും ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു. അമേരിക്കയുടെ സൈനിക സഖ്യത്തിൽ ചേരാൻ സൗദി വിസമ്മതിച്ചു, മാത്രമല്ല യെമനിൽ സംയമനം പാലിക്കാൻ അമേരിക്കയോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. വർഷങ്ങളായുള്ള യുദ്ധത്തിന് ശേഷം തങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കിയെടുത്ത സമാധാന അന്തരീക്ഷം പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുടെ ഇടപെടൽ വഴി തകരരുതെന്ന് സൗദി ആഗ്രഹിച്ചു. ഹൂതികളുമായുള്ള സമാധാന ഉടമ്പടി അന്തിമഘട്ടത്തിലെത്തി നിൽക്കുമ്പോൾ, അവരെ വീണ്ടും പ്രകോപിപ്പിച്ച് സൗദി നഗരങ്ങളിലേക്ക് മിസൈലുകൾ ക്ഷണിച്ചുവരുത്താൻ ഭരണകൂടം തയ്യാറായിരുന്നില്ല.

2024 മുതൽ 2026 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ, ഹൂതികളും പാശ്ചാത്യ ശക്തികളും തമ്മിൽ ചെങ്കടലിൽ ഏറ്റുമുട്ടലുകൾ തുടർന്നപ്പോഴും സൗദി അറേബ്യ വളരെ സൂക്ഷ്മമായ നിഷ്പക്ഷത പാലിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, 2026-ൽ ചില അതിർത്തി പ്രശ്നങ്ങൾ വീണ്ടും തലപൊക്കി. ഹൂതികൾ തങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക ആവശ്യങ്ങൾക്കായി സൗദിക്ക് മേൽ സമ്മർദ്ദം ചെലുത്താൻ വാണിജ്യ കപ്പലുകൾക്ക് നേരെ നാവിക ഉപരോധ ഭീഷണികൾ മുഴക്കുകയും, ഇതിനെതിരെ പരിമിതമായ തോതിൽ സൗദി വ്യോമാക്രമണങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഇതൊരു പൂർണ്ണ തോതിലുള്ള യുദ്ധത്തിലേക്ക് പോകാതെ ഇരു രാജ്യങ്ങളും ശ്രദ്ധയോടെ കൈകാര്യം ചെയ്തു (Managed Escalation). സൗദി നൽകുന്ന സാമ്പത്തിക സഹായം യെമൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ നിലനിർത്താൻ ഹൂതികൾക്ക് അനിവാര്യമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

ഭാവിയിലെ വെല്ലുവിളികളും പരിഹാര സാധ്യതകളും

ഹൂതികളും സൗദി അറേബ്യയും തമ്മിലുള്ള പ്രശ്നത്തിന് പൂർണ്ണമായ ഒരു ശാശ്വത പരിഹാരം ഇനിയും അകലെയാണ്. പ്രധാന വെല്ലുവിളികൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

1. യെമനിലെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നിപ്പ്: സൗദി അറേബ്യയുമായുള്ള യുദ്ധം അവസാനിച്ചാലും യെമനിലെ ആഭ്യന്തര പ്രശ്നങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്നില്ല. തെക്കൻ യെമനിൽ പ്രത്യേക രാജ്യം ആവശ്യപ്പെടുന്ന യുഎഇ പിന്തുണയുള്ള ‘സതേൺ ട്രാൻസിഷണൽ കൗൺസിൽ’ (STC), മറ്റ് സുന്നി ഗ്രൂപ്പുകൾ, അന്താരാഷ്ട്ര അംഗീകാരമുള്ള യെമൻ സർക്കാരിന്റെ (Presidential Leadership Council) സേനകൾ എന്നിവരും ഹൂതികളും തമ്മിലുള്ള ആഭ്യന്തര പോരാട്ടം തുടരും. ഇത് രാജ്യത്തെ വീണ്ടും അസ്ഥിരമാക്കും.
2. ഹൂതികളുടെ സൈനിക ശേഷി: ഇറാൻ നൽകിയ ആയുധങ്ങളും സാങ്കേതികവിദ്യയും ഉപയോഗിച്ച് ഹൂതികൾ കേവലം ഒരു വിമത സംഘം എന്നതിൽ നിന്ന് വലിയൊരു പ്രാദേശിക സൈനിക ശക്തിയായി മാറിയിരിക്കുന്നു. സമാധാന കരാർ വന്നാലും ഈ ആയുധങ്ങൾ അവർ പൂർണ്ണമായി താഴെവെക്കാൻ സാധ്യതയില്ല. ഇത് ഭാവിയിലും സൗദിക്ക് ഒരു സുരക്ഷാ ഭീഷണിയായി എക്കാലവും അവശേഷിക്കും.
3. സാമ്പത്തിക പുനർനിർമ്മാണം: ബോംബാക്രമണങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായും തകർന്ന യെമൻ പുനർനിർമ്മിക്കാൻ പതിനായിരക്കണക്കിന് കോടി ഡോളർ ആവശ്യമാണ്. സൗദി അറേബ്യ ഇതിനുള്ള വലിയൊരു പങ്ക് നൽകാമെന്ന് ഏറ്റിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, രാജ്യത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം ആർക്കായിരിക്കും എന്നതിലെ തർക്കങ്ങൾ ഇതിന് തടസ്സമാകുന്നു.
4. ചെങ്കടൽ സുരക്ഷ: ഹൂതികൾ ഇപ്പോൾ ഇസ്രായേൽ പ്രശ്നം പറഞ്ഞാണ് കപ്പലുകൾ ആക്രമിക്കുന്നതെങ്കിലും, അന്താരാഷ്ട്ര വ്യാപാര പാതകളെ നിയന്ത്രിക്കാനും സ്തംഭിപ്പിക്കാനും തങ്ങൾക്ക് കഴിയുമെന്ന് അവർ തെളിയിച്ചു കഴിഞ്ഞു. ഈ കഴിവ് എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും സൗദിക്കെതിരെയോ മറ്റ് രാജ്യങ്ങൾക്കെതിരെയോ വിലപേശലിനായി അവർ ഉപയോഗിച്ചേക്കാം.

സൗദി അറേബ്യയും ഹൂതികളും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം 2015-ൽ തുടങ്ങിയ തീവ്രമായ ബോംബാക്രമണങ്ങളിൽ നിന്നും സൈനിക ഏറ്റുമുട്ടലിൽ നിന്നും ഇന്ന് ഒരു സങ്കീർണ്ണമായ നയതന്ത്ര പോരാട്ടമായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അറേബ്യൻ ഉപദ്വീപിലെ ഏറ്റവും ദരിദ്രമായ രാജ്യമായ യെമനെ അടിസ്ഥാനപരമായി നശിപ്പിക്കുകയും, അതേസമയം സാമ്പത്തികമായി ഏറ്റവും സമ്പന്നമായ രാജ്യമായ സൗദി അറേബ്യയുടെ അതിർത്തികളെയും എണ്ണ ശാലകളെയും അരക്ഷിതമാക്കുകയും ചെയ്ത യുദ്ധമാണിത്.

മധ്യപൂർവേഷ്യയിലെ മാറുന്ന രാഷ്ട്രീയ സമവാക്യങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ചും സൗദി-ഇറാൻ ബന്ധം മെച്ചപ്പെട്ടതും, ആഭ്യന്തര സാമ്പത്തിക വികസനത്തിലുള്ള സൗദി അറേബ്യയുടെ പൂർണ്ണ ശ്രദ്ധയും, ഈ യുദ്ധം എത്രയും വേഗം അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള ശക്തമായ സാഹചര്യം ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. എങ്കിലും, ദശാബ്ദങ്ങളുടെ ശത്രുത സൃഷ്ടിച്ച പരസ്പര വിശ്വാസമില്ലായ്മ, ഹൂതികളുടെ വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത മത-രാഷ്ട്രീയ ആശയങ്ങൾ, യെമനിലെ സങ്കീർണ്ണമായ പ്രാദേശിക ഭിന്നതകൾ എന്നിവ സമ്പൂർണ്ണ സമാധാനത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയെ ഇനിയും ദുഷ്കരമാക്കുന്നു. വരും വർഷങ്ങളിൽ, തങ്ങളുടെ തെക്കൻ അതിർത്തിയിൽ ശക്തരായ ആയുധധാരികളായ ഹൂതി സർക്കാരുമായി ഒരുവിധത്തിലുള്ള സഹവർത്തിത്വത്തിൽ (Coexistence) ജീവിക്കാൻ സൗദി അറേബ്യ നിർബന്ധിതരാകും എന്നാണ് നിലവിലെ ഭൗമരാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങൾ കൃത്യമായി സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. അന്തിമമായി, ആധുനിക കാലത്ത് കേവലം സാമ്പത്തിക-വ്യോമ-സൈനിക മേധാവിത്വം കൊണ്ട് മാത്രം പർവ്വതനിരകളിൽ വേരുകളുള്ള ജനകീയ സായുധ സംഘങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി കീഴടക്കാൻ കഴിയില്ല എന്ന വലിയ പാഠമാണ് ഈ സംഘർഷം ലോകത്തിന് നൽകുന്നത്.