സാറ്റലൈറ്റ് ഇന്റർനെറ്റിന്റെ പുതിയ യുഗം: എന്താണ് സ്റ്റാർലിങ്ക്?

സാറ്റലൈറ്റ് ഇന്റർനെറ്റിന്റെ പുതിയ യുഗം: എന്താണ് സ്റ്റാർലിങ്ക്?

🔗 Share Article

ഇലോൺ മസ്കിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള സ്പേസ് എക്സ് (SpaceX) കമ്പനി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത അത്യാധുനിക സാറ്റലൈറ്റ് ഇന്റർനെറ്റ് സംവിധാനമാണ് സ്റ്റാർലിങ്ക് (Starlink). ലോകത്തിന്റെ ഏത് കോണിലും, പ്രത്യേകിച്ച് ഫൈബർ ഒപ്റ്റിക് കേബിളുകളോ മൊബൈൽ ടവറുകളോ എത്തിച്ചേരാത്ത ദുർഘടമായ പ്രദേശങ്ങളിൽ, അതിവേഗ ഇന്റർനെറ്റ് ലഭ്യമാക്കുക എന്നതാണ് സ്റ്റാർലിങ്കിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം. ഭൂമിയോട് വളരെ അടുത്തുനിൽക്കുന്ന ‘ലോ എർത്ത് ഓർബിറ്റ്’ (Low Earth Orbit – LEO) ഉപഗ്രഹങ്ങളുടെ ഒരു വലിയ ശൃംഖല ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. നിലവിൽ അയ്യായിരത്തിലധികം ഉപഗ്രഹങ്ങൾ സ്റ്റാർലിങ്ക് ബഹിരാകാശത്ത് വിന്യസിച്ചിട്ടുണ്ട്.

സ്റ്റാർലിങ്ക് എങ്ങനെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്?

സാധാരണയായി നാം ഉപയോഗിക്കുന്ന ബ്രോഡ്‌ബാൻഡ് കണക്ഷനുകൾ ഫൈബർ ഒപ്റ്റിക് കേബിളുകൾ വഴിയോ മൊബൈൽ ടവറുകൾ വഴിയോ ആണ് നമ്മുടെ വീടുകളിൽ എത്തുന്നത്. എന്നാൽ സാറ്റലൈറ്റ് ഇന്റർനെറ്റ് ഇതിൽ നിന്നും തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണ്. ബഹിരാകാശത്തുള്ള ഉപഗ്രഹങ്ങളും ഭൂമിയിലുള്ള ആന്റിനകളും തമ്മിലുള്ള ആശയവിനിമയത്തിലൂടെയാണ് ഇത് സാധ്യമാകുന്നത്.

സ്റ്റാർലിങ്കിന്റെ പ്രവർത്തന രീതി പ്രധാനമായും മൂന്ന് ഘടകങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു:

1. ഉപഗ്രഹങ്ങൾ (Satellites): ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 550 കിലോമീറ്റർ ഉയരത്തിലുള്ള ലോ എർത്ത് ഓർബിറ്റിലാണ് (LEO) സ്റ്റാർലിങ്ക് ഉപഗ്രഹങ്ങൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പഴയ സാറ്റലൈറ്റ് ഇന്റർനെറ്റ് സംവിധാനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത് 35,000 കിലോമീറ്റർ ഉയരത്തിലുള്ള ജിയോസ്റ്റേഷണറി (GEO) ഉപഗ്രഹങ്ങളെയായിരുന്നു. ദൂരം കുറവായതുകൊണ്ട് തന്നെ ഡാറ്റ കൈമാറ്റത്തിന് എടുക്കുന്ന സമയം (Latency) ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കാൻ സ്റ്റാർലിങ്കിന് സാധിക്കുന്നു.
2. ഗ്രൗണ്ട് സ്റ്റേഷനുകൾ (Ground Stations): ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ഫൈബർ ഒപ്റ്റിക് ഇന്റർനെറ്റ് ശൃംഖലയുമായി ഉപഗ്രഹങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് ഈ വലിയ ഗ്രൗണ്ട് സ്റ്റേഷനുകളാണ്.
3. യൂസർ ടെർമിനലുകൾ (User Terminals): ഉപഭോക്താവിന്റെ വീട്ടിൽ സ്ഥാപിക്കുന്ന ചെറിയ സാറ്റലൈറ്റ് ഡിഷ് ആന്റിനയാണിത്. ഇത് സ്വയം ഉപഗ്രഹങ്ങളുടെ സ്ഥാനം കണ്ടെത്തി സിഗ്നൽ സ്വീകരിക്കുകയും, അതിനെ ഒരു വൈഫൈ റൂട്ടർ വഴി ഇന്റർനെറ്റ് ആയി മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.

പരമ്പരാഗത ഇന്റർനെറ്റും സ്റ്റാർലിങ്കും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ

നിലവിൽ നാം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഫൈബർ ബ്രോഡ്‌ബാൻഡ്, 4G/5G മൊബൈൽ ഇന്റർനെറ്റ്, പഴയ സാറ്റലൈറ്റ് ഇന്റർനെറ്റ് എന്നിവയുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ സ്റ്റാർലിങ്കിന് വ്യക്തമായ ചില വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്.

സവിശേഷത	സ്റ്റാർലിങ്ക് (LEO സാറ്റലൈറ്റ്)	ഫൈബർ ബ്രോഡ്‌ബാൻഡ്	4G / 5G മൊബൈൽ ഇന്റർനെറ്റ്	പഴയ GEO സാറ്റലൈറ്റ്
ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ	ബഹിരാകാശ ഉപഗ്രഹങ്ങളും ഡിഷ് ആന്റിനയും	കേബിളുകൾ, പോസ്റ്റുകൾ, ഭൂഗർഭ ലൈനുകൾ	മൊബൈൽ ടവറുകൾ, ബേസ് സ്റ്റേഷനുകൾ	വളരെ ദൂരെയുള്ള വലിയ ഉപഗ്രഹങ്ങൾ
കവറേജ്	ലോകമെമ്പാടും (സമുദ്രങ്ങൾ, പർവ്വതങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ)	നഗരങ്ങളിലും ഗ്രാമങ്ങളിലും മാത്രം പരിമിതം	ടവറുകളുടെ പരിധിയിൽ മാത്രം	വിശാലമായ കവറേജ്, എന്നാൽ പരിമിതികളുണ്ട്
ലേറ്റൻസി (Latency)	20 ms – 40 ms (വളരെ കുറവ്)	5 ms – 20 ms (ഏറ്റവും കുറവ്)	30 ms – 70 ms	500 ms – 700 ms (വളരെ കൂടുതൽ)
വേഗത	100 Mbps മുതൽ 300 Mbps വരെ	1 Gbps വരെ	50 Mbps മുതൽ 1 Gbps വരെ	പരമാവധി 25 Mbps
കാലാവസ്ഥാ സ്വാധീനം	കനത്ത മഴയോ മഞ്ഞോ സിഗ്നലിനെ ബാധിക്കാം	കാലാവസ്ഥ ബാധിക്കില്ല	വലിയ രീതിയിൽ ബാധിക്കില്ല	കാലാവസ്ഥാ മാറ്റങ്ങൾ വല്ലാതെ ബാധിക്കും
തുടക്കത്തിലെ ചെലവ്	വളരെ കൂടുതൽ (ഡിഷ് ആന്റിന വില)	കുറവ് (റൂട്ടർ വില മാത്രം)	ഏറ്റവും കുറവ് (സ്മാർട്ട്ഫോൺ മതി)	കൂടുതൽ

ലേറ്റൻസിയുടെ (Latency) പ്രാധാന്യം: ഒരു ഡാറ്റ പാക്കറ്റ് ഉപകരണത്തിൽ നിന്ന് സെർവറിലേക്കും തിരിച്ചും എത്താൻ എടുക്കുന്ന സമയമാണ് ലേറ്റൻസി. പഴയ GEO സാറ്റലൈറ്റുകൾ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് 35,000 കിലോമീറ്റർ അകലെയായതിനാൽ അവയുടെ ലേറ്റൻസി 600 മില്ലിസെക്കൻഡിൽ കൂടുതലായിരുന്നു. ഇത് കാരണം ഓൺലൈൻ ഗെയിമിംഗ്, വീഡിയോ കോളിംഗ് എന്നിവ അസാധ്യമായിരുന്നു. എന്നാൽ സ്റ്റാർലിങ്ക് ഭൂമിക്ക് വെറും 500-550 കിലോമീറ്റർ മാത്രം അകലെയായതിനാൽ ഫൈബർ കണക്ഷനുകളോട് കിടപിടിക്കുന്ന ലേറ്റൻസിയാണ് (20-40 ms) നൽകുന്നത്.

സ്റ്റാർലിങ്ക് ഇന്ത്യയിൽ: നിലവിലെ സാഹചര്യവും നിയമപരമായ വെല്ലുവിളികളും

ഇന്ത്യൻ ടെലികോം വിപണി ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ രണ്ടാമത്തെ വിപണിയാണ്. അതിനാൽ തന്നെ സ്റ്റാർലിങ്കിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഇന്ത്യ വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു രാജ്യമാണ്. എന്നാൽ ഇന്ത്യയിലെ പ്രവേശനം ഇലോൺ മസ്കിന് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. 2026-ലെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം, സ്റ്റാർലിങ്കിന്റെ ഇന്ത്യൻ പ്രവേശനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി മാറ്റങ്ങളും തീരുമാനങ്ങളും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്.

1. സ്പെക്ട്രം വിതരണ തർക്കം: മസ്ക് vs അംബാനി സ്റ്റാർലിങ്കിന്റെ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ കടമ്പ സ്പെക്ട്രം വിതരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തർക്കമായിരുന്നു. റിലയൻസ് ജിയോയും (Mukesh Ambani) ഇലോൺ മസ്കിന്റെ സ്റ്റാർലിങ്കും തമ്മിലുള്ള ഒരു പ്രധാന പോരാട്ടത്തിനാണ് ഇന്ത്യ സാക്ഷ്യം വഹിച്ചത്.

• ജിയോയുടെ വാദം (ലേലം): ടെലികോം കമ്പനികൾക്ക് 4G, 5G സ്പെക്ട്രം കോടിക്കണക്കിന് രൂപയ്ക്ക് ലേലം വിളിച്ചാണ് നൽകുന്നത്. സാറ്റലൈറ്റ് ഇന്റർനെറ്റും ഇതേ സേവനമാണ് നൽകുന്നത് എന്നതിനാൽ, അവർക്കും സ്പെക്ട്രം ലേലത്തിലൂടെ മാത്രമേ നൽകാവൂ എന്ന് ജിയോ വാദിച്ചു.
• സ്റ്റാർലിങ്കിന്റെയും എയർടെല്ലിന്റെയും വാദം (അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് അലോക്കേഷൻ): സാറ്റലൈറ്റ് സ്പെക്ട്രം എന്നത് മൊബൈൽ സ്പെക്ട്രം പോലെ ഒരു കമ്പനിക്ക് മാത്രമായി ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒന്നല്ല; അത് പല കമ്പനികൾക്ക് ഒരേസമയം പങ്കുവെക്കാൻ കഴിയുന്നതാണ്. അതിനാൽ ആഗോള മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിച്ച് സർക്കാർ ഒരു നിശ്ചിത തുക ഈടാക്കി സ്പെക്ട്രം നേരിട്ട് അനുവദിക്കണം (Administrative Allocation) എന്ന് സ്റ്റാർലിങ്കും അവരെ പിന്തുണച്ചുകൊണ്ട് ഭാരതി എയർടെല്ലും (OneWeb) വാദിച്ചു.

2. ഗവൺമെന്റിന്റെയും ട്രായിയുടെയും (TRAI) തീരുമാനം പുതിയ ടെലികമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ നിയമം അനുസരിച്ച് സ്പെക്ട്രം ലേലം ചെയ്യാതെ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് അലോക്കേഷൻ വഴി നൽകാനാണ് ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ തീരുമാനിച്ചത്. ട്രായിയുടെ (TRAI) റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം സാറ്റലൈറ്റ് സേവനദാതാക്കൾക്ക് 5 വർഷത്തേക്ക് സ്പെക്ട്രം അനുവദിക്കാനും, അഡ്ജസ്റ്റഡ് ഗ്രോസ് റെവന്യൂവിന്റെ (AGR) 5% സ്പെക്ട്രം ഉപയോഗ നിരക്കായി (SUC) ഈടാക്കാനും സർക്കാർ അംഗീകാരം നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

3. ലൈസൻസുകളും സുരക്ഷാ അനുമതികളുംഇന്ത്യയിൽ സാറ്റലൈറ്റ് ഇന്റർനെറ്റ് നൽകുന്നതിനായി ഗ്ലോബൽ മൊബൈൽ പേഴ്സണൽ കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ ബൈ സാറ്റലൈറ്റ് (GMPCS) ലൈസൻസും കൂടാതെ IN-SPACe (Indian National Space Promotion and Authorisation Centre) ന്റെ അംഗീകാരവും സ്റ്റാർലിങ്ക് നേടിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ദേശീയ സുരക്ഷയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അന്തിമ അനുമതികൾ കൂടി ലഭിച്ചാൽ മാത്രമേ വാണിജ്യാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിതരണം ആരംഭിക്കാൻ കഴിയൂ. രാജ്യത്തെ ഉപഭോക്താക്കളുടെ ഡാറ്റ ഇന്ത്യയിൽ തന്നെ സൂക്ഷിക്കണമെന്നും (Data Localization), സുരക്ഷാ ഏജൻസികൾക്ക് ആവശ്യമെങ്കിൽ ഈ ഡാറ്റ പരിശോധിക്കാൻ സൗകര്യമൊരുക്കണമെന്നുമാണ് സർക്കാരിന്റെ പ്രധാന ആവശ്യം.

എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇന്ത്യയ്ക്ക് സാറ്റലൈറ്റ് ഇന്റർനെറ്റ് ആവശ്യമായി വരുന്നത്?

മൊബൈൽ ഡാറ്റാ നിരക്കുകൾ ലോകത്തിൽ തന്നെ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ രാജ്യങ്ങളിലൊന്നാണ് ഇന്ത്യ. ഫൈബർ കണക്ഷനുകളും ജിയോ, എയർടെൽ പോലെയുള്ള കമ്പനികൾ വളരെ വേഗത്തിൽ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. പിന്നെ എന്തിനാണ് ഇന്ത്യയ്ക്ക് സ്റ്റാർലിങ്ക്?

• ഗ്രാമീണ-ദുർഘട പ്രദേശങ്ങളിലെ കണക്റ്റിവിറ്റി: ഇന്ത്യയിലെ 100 ശതമാനം ജനങ്ങളിലും ഇപ്പോഴും മൊബൈൽ നെറ്റ്‌വർക്ക് എത്തിയിട്ടില്ല. വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾ, ഹിമാലയൻ മലനിരകൾ, ആന്തമാൻ നിക്കോബാർ ലക്ഷദ്വീപ് പോലെയുള്ള ദ്വീപുകൾ, വനപ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ കേബിളുകൾ വലിക്കുന്നതും മൊബൈൽ ടവറുകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതും എളുപ്പമല്ല. ഇവിടെ ഒരു ചെറിയ ആന്റിന സ്ഥാപിച്ചാൽ നിമിഷനേരം കൊണ്ട് ബ്രോഡ്‌ബാൻഡ് കണക്ഷൻ ലഭിക്കാൻ സ്റ്റാർലിങ്ക് സഹായിക്കും.
• ദുരന്തനിവാരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ: പ്രകൃതി ദുരന്തങ്ങൾ (ഉരുൾപൊട്ടൽ, വെള്ളപ്പൊക്കം, ചുഴലിക്കാറ്റ്) ഉണ്ടാകുമ്പോൾ ആദ്യം തകരാറിലാകുന്നത് മൊബൈൽ ടവറുകളും കേബിൾ ലൈനുകളുമാണ്. കേരളത്തിലെ ഉരുൾപൊട്ടൽ പോലെയുള്ള ദുരന്തങ്ങളിൽ വാർത്താവിനിമയം തടസ്സപ്പെട്ടത് വലിയ വെല്ലുവിളിയായിരുന്നു. സാറ്റലൈറ്റ് ഇന്റർനെറ്റിനെ ഭൗതികമായ തകർച്ചകൾ ബാധിക്കാത്തതിനാൽ ദുരന്തനിവാരണ സേനകൾക്ക് ഇത് വളരെ സഹായകമാകും.
• വിദ്യാഭ്യാസവും ആരോഗ്യമേഖലയും: വിദൂര ഗ്രാമങ്ങളിലെ സ്കൂളുകളിൽ അതിവേഗ ഇന്റർനെറ്റ് എത്തുന്നതോടെ ഡിജിറ്റൽ വിദ്യാഭ്യാസം സാധ്യമാകും. ടെലിമെഡിസിൻ (Telemedicine) സംവിധാനങ്ങളിലൂടെ ഗ്രാമങ്ങളിലുള്ള രോഗികൾക്ക് നഗരങ്ങളിലെ വിദഗ്ധ ഡോക്ടർമാരുടെ സേവനം തടസ്സങ്ങളില്ലാതെ ലഭ്യമാക്കാനും കുറഞ്ഞ ലേറ്റൻസിയുള്ള സ്റ്റാർലിങ്ക് സഹായിക്കും.
• ഡിജിറ്റൽ വിടവ് (Digital Divide) ഇല്ലാതാക്കൽ: നഗരത്തിലുള്ളവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന അതേ വേഗതയിലുള്ള ഇന്റർനെറ്റ് ഗ്രാമത്തിലുള്ളവർക്കും ലഭ്യമാക്കുന്നതിലൂടെ നഗരവും ഗ്രാമവും തമ്മിലുള്ള സാങ്കേതിക അന്തരം കുറയ്ക്കാൻ സാറ്റലൈറ്റ് ബ്രോഡ്‌ബാൻഡിന് കഴിയും.

ഇന്ത്യൻ വിപണിയിൽ സ്റ്റാർലിങ്ക് നേരിടുന്ന പ്രധാന വെല്ലുവിളികൾ

സാങ്കേതികമായി സ്റ്റാർലിങ്ക് വളരെ മികച്ചതാണെങ്കിലും, ഇന്ത്യൻ സാഹചര്യത്തിൽ അത് വിജയകരമാക്കാൻ നിരവധി കടമ്പകൾ കടക്കേണ്ടതുണ്ട്.

• ഉയർന്ന നിരക്ക് (Affordability): ഇന്ത്യയിൽ അൺലിമിറ്റഡ് ഫൈബർ ബ്രോഡ്‌ബാൻഡിന് പ്രതിമാസം 500-1000 രൂപ മാത്രമാണ് ചിലവ് വരുന്നത്. എന്നാൽ അമേരിക്കയിൽ സ്റ്റാർലിങ്കിന്റെ ഹാർഡ്‌വെയറിന് (ആന്റിനയും റൂട്ടറും) ഏകദേശം 50,000 രൂപയ്ക്ക് മുകളിലും, പ്രതിമാസ വാടകയായി 5,000 മുതൽ 9,000 രൂപ വരെയുമാണ് ഈടാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ ഗ്രാമീണർക്ക് ഇത് താങ്ങാൻ കഴിയുന്ന തുകയല്ല. അതിനാൽ ഇന്ത്യയിൽ വില കുത്തനെ കുറച്ചില്ലെങ്കിൽ സ്റ്റാർലിങ്കിന് സാധാരണക്കാരിലേക്ക് എത്താൻ കഴിയില്ല.
• ജിയോയുടെയും എയർടെല്ലിന്റെയും ശക്തമായ മത്സരം: ഇന്ത്യയിലെ സാറ്റലൈറ്റ് വിപണിയിൽ സ്റ്റാർലിങ്ക് ഒറ്റയ്ക്കല്ല. ജിയോ ഇതിനകം ലക്സംബർഗ് ആസ്ഥാനമായുള്ള എസ്ഇഎസുമായി (SES) ചേർന്ന് ‘ജിയോ സ്പേസ് ഫൈബർ’ (JioSpaceFiber) പരീക്ഷിച്ചു കഴിഞ്ഞു. എയർടെല്ലിന്റെ പിന്തുണയുള്ള ‘വൺവെബ്’ (OneWeb) എന്ന കമ്പനിയും ലൈസൻസുകൾ നേടി വിപണിയിലിറങ്ങാൻ തയ്യാറായി നിൽക്കുകയാണ്. ഈ ഇന്ത്യൻ കമ്പനികൾ വില കുറച്ച് സേവനം നൽകിയാൽ അത് സ്റ്റാർലിങ്കിന് വലിയ വെല്ലുവിളിയാകും.
• കാലാവസ്ഥാ പ്രശ്നങ്ങൾ: ഇന്ത്യ ഒരു ഉഷ്ണമേഖലാ രാജ്യമാണ്. മൺസൂൺ കാലത്ത് ഉണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴയും കാറ്റും മേഘങ്ങളും ഉപഗ്രഹത്തിൽ നിന്നുള്ള സിഗ്നലുകളെ തടസ്സപ്പെടുത്താൻ (Rain fade) സാധ്യതയുണ്ട്.

ഭാവി സാധ്യതകൾ

സ്റ്റാർലിങ്ക് ഇന്ത്യയിൽ ഒരു വലിയ മാറ്റത്തിന് തുടക്കം കുറിക്കുമെന്നതിൽ സംശയമില്ല. എന്നാൽ അത് നിലവിലുള്ള മൊബൈൽ നെറ്റ്‌വർക്കുകൾക്കോ ഫൈബർ കണക്ഷനുകൾക്കോ പകരമാകില്ല. മറിച്ച് അവ പരസ്പരം പൂരകമായി (Complementary) പ്രവർത്തിക്കും. നഗരങ്ങളിൽ ആളുകൾ ഫൈബറും 5G യും ഉപയോഗിക്കുന്നത് തുടരും, അതേസമയം ഉൾനാടൻ ഗ്രാമങ്ങൾ, വിമാനങ്ങൾ, കപ്പലുകൾ, പ്രതിരോധ സേനകൾ എന്നിവർക്കായിരിക്കും സാറ്റലൈറ്റ് ഇന്റർനെറ്റ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രയോജനപ്പെടുക. നിലവിൽ മൊബൈൽ ഫോണുകളിലേക്ക് നേരിട്ട് സാറ്റലൈറ്റ് സിഗ്നൽ എത്തിക്കുന്ന ‘ഡയറക്റ്റ്-ടു-സെൽ’ (Direct to Cell) സാങ്കേതികവിദ്യയും സ്റ്റാർലിങ്ക് വികസിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.

ചുരുക്കത്തിൽ, നിയമപരമായ എല്ലാ കടമ്പകളും പൂർത്തിയാക്കി, ഇന്ത്യയിലെ സാധാരണക്കാർക്ക് താങ്ങാനാവുന്ന ഒരു വിലയിൽ സേവനം ലഭ്യമാക്കാൻ ഇലോൺ മസ്കിന് കഴിഞ്ഞാൽ, അത് ഇന്ത്യയുടെ ഡിജിറ്റൽ വിപ്ലവത്തിലെ അടുത്ത നിർണായക ചുവടുവെപ്പായി മാറും.